Bouwstenen gezonde leefomgeving
Een stad waar mensen graag wonen, werken en recreëren is meer dan een verzameling gebouwen en straten. De fijne stad biedt haar inwoners een veilige, gezonde en inspirerende leefomgeving waarin welzijn, verbinding en duurzaamheid voorop staan. Om zo’n stad te creëren, onderscheid ik 15 essentiële bouwstenen die steeds opnieuw terugkeren in succesvolle, leefbare stedelijke gebieden.
Deze bouwstenen helpen bij het vormgeven van een stad die uitnodigt tot actieve mobiliteit, waar ruimte is voor ontspanning, waar natuur en gebouwen elkaar versterken en waar bewoners zich verbonden en veilig voelen. Ze vormen samen de basis voor een duurzame toekomst waarin het stadsleven gezond, veerkrachtig en sociaal is. Door deze elementen weloverwogen te koppelen en te stapelen, ontstaat een stad die prettig is om in te leven. De vijftien bouwstenen zijn verdeeld over drie lagen. De onderste laag bestaat uit basisvoorwaarden. Daarbovenop liggen de bouwstenen voor het creëren van de juiste omgeving. Helemaal bovenaan vind je de activiteiten.
Basis
Prettige huizen en gebouwen
Duurzaam ontworpen, goed geïsoleerde en comfortabele woningen dragen bij aan het welzijn van bewoners. Gebouwen moeten natuurlijk licht toelaten, energie-efficiënt zijn en een aangename omgeving bieden. Inspiratie: Nieuwe wijken als Little C in Rotterdam, met hoge dichtheid maar ook hoge kwaliteit. De energiepositieve huizen in Vauban, Freiburg (foto) zijn een uniek voorbeeld. Daarnaast is de razendsnelle ontwikkeling op het gebied van houtbouw hierin van belang.
Bereikbare voorzieningen
Een stad wordt pas echt fijn wanneer alle essentiële voorzieningen zoals supermarkten, scholen en zorg binnen handbereik zijn. Een mix van functies op loop- of fietsafstand bevordert het gemak en de leefbaarheid van een stad. Inspiratie: Nordhavn in Kopenhagen heeft compacte stadsblokken met gemengde functies, waardoor bewoners toegang hebben tot winkels, scholen en werkplekken op loopafstand. De nieuwe wijk zet sterk in op mobiliteitshubs en openbaar vervoer. Aspern Seestadt, de nieuwe stadswijk in Wenen is zo ontworpen dat bewoners geen auto nodig hebben.
Sociale verbindingen
Sociale cohesie is de ruggengraat van een gelukkige stad. Plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, zoals pleinen, markten en buurthuizen, creëren sterke gemeenschappen en bevorderen welzijn.
Inspiratie: Community Fridges zijn gedeelde koelkasten waar buurtbewoners voedsel delen om verspilling tegen te gaan. Ze worden gevuld met overschotten en dienen als sociale hubs voor ontmoeting en kennisdeling. Er zijn inmiddels meer dan 400 koelkasten in het Verenigd Koninkrijk.
Veilige omgeving
Veiligheid is een kernvoorwaarde voor een prettige leefomgeving. Goede verlichting, veilige oversteekplaatsen, heldere zichtlijnen en betrokkenheid van de gemeenschap zorgen ervoor dat mensen zich veilig voelen.
Inspiratie: De menselijke schaal en het buurttoezicht in de wijk Strijp-S in Eindhoven en Vision Zero in Oslo. De Make Space for Girls beweging vanuit het Verenigd Koninkrijk streeft naar veiligere plekken voor vrouwen en meiden.
Toegankelijke voorzieningen
Een stad is pas echt inclusief wanneer alle inwoners, ongeacht leeftijd, gender, beperking of achtergrond, toegang hebben tot publieke ruimte en mobiliteit. Toegankelijke infrastructuur, duidelijke bewegwijzering en flexibele voorzieningen zorgen ervoor dat iedereen zich vrij en veilig kan bewegen. Inspiratie: In Spanje bijvoorbeeld zijn relatief veel stadsbussen uitgerust met lage instappen, oprijplaten en audio beschrijvingen, waardoor mensen met een fysieke of visuele beperking zelfstandig kunnen reizen.
Omgeving
Weinig geluidsoverlast
Geluid heeft grote invloed op het welzijn van stedelingen. Door slimme stadsplanning met groene bufferzones, geluidwerende materialen en autoluwe gebieden, wordt een rustige, leefbare omgeving gecreëerd. Inspiratie: De geluiddichte architectuur langs de drukke wegen in Wenen, die geluidshinder minimaliseert. Het verlagen van de maximumsnelheid naar 30 km per uur in Amsterdam leidt ook tot minder geluidshinder.
Gezonde lucht
Schone lucht is essentieel voor een gezonde stad. Het bevorderen van openbaar vervoer, groene zones en emissievrije mobiliteit vermindert vervuiling en draagt bij aan het welzijn van bewoners. Inspiratie: De lage-emissiezones van Londen of de vele parken in Bogotá en Medellín, Colombia, die als groene longen van de stad functioneren.
Genoeg en veilig water
Water is onmisbaar voor een gezonde stad. Toegang tot schoon drinkwater en veilige wateropvang voorkomt ziektes en draagt bij aan duurzaamheid. Water speelt ook een steeds grote rol in recreatie en verkoeling in de stad. Inspiratie: Zwemmen in open water in steeds meer steden, zoals Basel en Aarhus. En natuurlijk de regenvisie van Göteborg.
Klimaatbestendig
Een fijne stad is bestand tegen klimaatverandering. Groene daken, regenwaterafvoer en waterdoorlatende bestrating zorgen ervoor dat de stad extreme weersomstandigheden aankan en prettig blijft om in te leven. Het voorkomen van hittestress in steden is een van de prioriteiten in veel steden. Inspiratie: De waterpleinen in Rotterdam en Tiel en het Grey to Green programma in Sheffield (foto).
Groen en natuur
Natuurlijke elementen zijn cruciaal voor het welzijn in de stad. Parken, groene gevels en bomen zorgen voor verkoeling, zuivere lucht en een plek voor ontspanning. Ze stimuleren biodiversiteit en maken de stad aantrekkelijk. In binnensteden zorgt meer groen voor een langere verblijfsduur van winkelend publiek. Inspiratie: De groene infrastructuur van Singapore, met verticale tuinen en stadsbossen, de grote groene parken in Utrecht en de transformatie van de winkelstraat De Laat in Alkmaar.
Activiteiten
Actieve mobiliteit
Een stad waar bewoners zoveel mogelijk wandelen en fietsen is een gezonde en duurzame stad. Door ruime voet- en fietspaden en autoluwe zones wordt actieve mobiliteit gestimuleerd. Inspiratie: De fietsvriendelijke infrastructuur van Kopenhagen of de autovrije binnenstad van Gent.
Spelen en ontspannen
Speelplaatsen, parken en ontmoetingsplekken dragen bij aan ontspannen plekken voor jong en oud. Ruimte voor creativiteit en avontuur zorgt voor levendige, sociale wijken waar mensen tot rust komen. Inspiratie: De natuurlijke speelterreinen in de wijk Eva-Lanxmeer in Culemborg of het groene plein bij winkelcentrum de Bogaard in Rijswijk (foto).
Sporten en bewegen
Een gezonde stad biedt volop ruimte voor sport en beweging. Van sportvelden tot hardlooproutes en calisthenics apparaten. Maar ook steeds vaker plekken voor 3x3 basketbal of freerunning. Een stad die uitnodigt tot bewegen zorgt voor fitte en gelukkige inwoners. Inspiratie: De wijk Bo01 in Malmö met veel parken, pleinen en faciliteiten voor sporten en bewegen. En trapjes en steigers om eenvoudig te water te gaan.
Gezonde voeding
Toegang tot gezonde, lokaal geproduceerde voeding is essentieel voor een goede gezondheid. Stadsboerderijen, markten met verse producten en moestuinen kunnen dit ondersteunen en stimuleren een duurzame relatie met voeding. Inspiratie: Moestuin Havenpark in Apeldoorn en de eetbare wijk in Rijnvliet, Utrecht.
Mentale gezondheid
Rustige, groene en uitnodigende plekken voor reflectie en ontspanning zijn cruciaal voor mentale gezondheid. De stad moet ruimte bieden voor mindfulness, stressreductie en een gevoel van welzijn. Inspiratie: Het gebruik van stiltegebieden in de stad, zoals Park Frankendael in Amsterdam.
